זכרון: וואס מען געדענקט – און וואס מען פארגעסט
הקדמה
א גוטן מאנטאג, טייערע לייענער!
דער דריטער וועלטליכער נומער פון „ארכיוו“ האט א טעמע וואס יעדער איינער טראגט מיט זיך: וואס מען געדענקט, און וואס מען פארגעסט. אן ארכיוו איז דאך אליין א שטיק זכרון – טויזנטער שמועסן, וויצן און מעשיות, וואס וואלטן שוין לאנג געווען פארגעסן ווען מען וואלט זיי נישט אפגעהיטן.
מיר הייבן אן מיט „ברסלבער“, וואס ערקלערט ווי אזוי דער מענטש געדענקט: וואס הייסט „קורצע־טערמין“ און „לאנג־טערמין“ געדענקען, פארוואס מען געפינט נישט די קאר נאך שחרית, און פארוואס פארגעסן איז אמאל א טובה. אינעם וויסנשאפט־טייל גייט מען א טריט ווייטער: קען מען אויסמעקן א שלעכטן זכרון? און קען מען א מענטש איינרעדן א זכרון פון עפעס וואס איז קיינמאל נישט געשען? „מי אני“ ברענגט די מעשה פון הענרי מאלעיסאן, דעם מאן וואס האט מער נישט געקענט צולייגן קיין נייע זכרונות.
„ליטוואק פון בודאפעסט“ נעמט אונז מיט צו זיין עלטער־באבע, מיט די רויע מאנדלען און דעם קוקוריקו זייגער – ווייל א באבע באזוכט מען. הרב מיכאל אוישי, א שליח אין זאפאראזשע, געדענקט די שול פון זיין קינדהייט, מיט יענקל דעם גבאי, וואס איז געווען ניינציג יאר אלט אזויפיל יארן נאכאנאנד.
אויף קאווע שטיבל האט מען זיך דערמאנט אין די חיידער־יארן – אין די גוטע מלמדים און אין די ווייניגער גוטע – און יעדער האט געהאט וואס צו דערציילן. אינעם קולטור־טייל: א ליד פון יום טוב עהרליך וועגן דער אלטער היים. און „Yentash“ פרעגט: בענקט מען זיך באמת צו די יונגע יארן?
דערצו: פערל פון די ארכיוון – אן אלטער איד וועמענס שניי ווערט יעדעס יאר טיפער, און דריי גוטע זאכן וועגן פארגעסן; „היינט מיט . . . יאר צוריק“, מיט צוויי פאסטס וואס זענען געשריבן געווארן אויף דעם 9טן נאוועמבער; און די תגובה פון דער וואך, דאס קירצסטע שטיק אינעם גאנצן נומער.
אלע שטיקער זענען אויסגעקליבן פון די ארכיוון און מגיה געווען לויט די כללים פון אויסלייג און גראמאטיק. דער טעקסט איז געבליבן ווי די שרייבער האבן אים געשריבן, אויסער די תיקונים וואס די כללים פאדערן; וואו מיר האבן עפעס אויסגעלאזט, שטייט [פארקירצט].